Việt Nam đang “mở” chính sách quốc tịch - Cơ hội hay chiến lược dài hạn?

1. Vì sao chính sách đang thay đổi

Trong bối cảnh đất nước ngày càng hội nhập sâu rộng, nhu cầu của kiều bảo được trở về gắn bó với quê hương ngày càng lớn và những cá nhân mang quốc tịch nước ngoài có tài năng mong muốn được đóng góp cho sự phát triển ngày càng nhiều, tuy nhiên những rào cản pháp lý liên quan đến rào cản pháp lý khiến cho họ không thể phát huy hết vai trò, đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Trong kỷ nguyên mới, Việt Nam nhận thấy việc “cởi trói” về mặt pháp lý liên quan đến vấn đề quốc tịch là vô cùng cần thiết để mở ra cơ hội thu hút nguồn lực quý báu từ nước ngoài (bao gồm tri thức, công nghệ, tài chính và nhân lực chất lượng cao,…) để đầu tư, sản xuất, kinh doanh nhằm thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trên cơ sở học hỏi chính sách quốc tịch của nhiều quốc gia trên thế giới, Việt Nam nhận thấy các quốc gia thu hút và giữ chân được nhân tài toàn cầu thường có tốc độ phát triển nhanh hơn, và đặc biệt:

• Người lao động chất lượng cao đang lựa chọn nơi cư trú dựa trên quốc gia có lộ trình pháp lý rõ ràng nhất
• Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là nguồn lực lớn về đầu tư và tri thức cho kỷ nguyên vươn mình của Việt Nam
• Nhà đầu tư nước ngoài ngày càng cân nhắc yếu tố quốc tịch và quyền sở hữu tài sản khi lựa chọn thị trường .

2. “Mở” thực sự có nghĩa là gì

Cần hiểu chính xác rằng Việt Nam không tiến tới việc cấp quốc tịch một cách rộng rãi hay tự động. Nếu như trước đây việc nhập tịch hoặc trở lại quốc tịch Việt Nam khá khắt khe và nhiêu khê, thì theo quy định mới, Việt Nam “nới lỏng” chính sách cho nhập và trở lại quốc tịch để thể chế hóa chủ trương, chính sách của Đảng đối với người Việt Nam ở nước ngoài.

Điển hình là việc Luật Quốc tịch sửa đổi 2025 đã mở rộng đáng kể các trường hợp được miễn giảm điều kiện nhập quốc tịch. Những người có vợ hoặc chồng hoặc con đẻ là công dân Việt Nam không cần phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về khả năng tiếng Việt, thời gian thường trú và khả năng bảo đảm cuộc sống. Tương tự, những người có cha mẹ, ông bà là công dân Việt Nam, những người có công lao đặc biệt đóng góp cho đất nước, hoặc những trường hợp có lợi cho Nhà nước Việt Nam cũng được hưởng chế độ ưu đãi này.

Điểm cốt lõi: Chính sách hướng tới sự linh hoạt có chọn lọc - không phải nới lỏng rộng rãi. Mục tiêu là chất lượng, không phải số lượng.

3. Quốc tịch như một công cụ chiến lược

Quan niệm truyền thống coi quốc tịch chỉ là một tình trạng pháp lý - gắn với hộ chiếu và giấy tờ tùy thân - đang dần thay đổi. Đối với những cá nhân có kế hoạch đầu tư dài hạn, sở hữu tài sản hoặc phát triển kinh doanh tại Việt Nam, tình trạng quốc tịch sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến:

• Phạm vi quyền sở hữu tài sản và quyền sử dụng đất
• Khả năng thành lập và vận hành một số loại hình doanh nghiệp
• Khả năng tiếp cận các chính sách, ưu đãi và bảo vệ pháp lý trong nước

4. Điều kiện pháp lý vẫn được áp dụng

Cơ hội không đồng nghĩa với dễ dàng. Việc tiếp cận quốc tịch Việt Nam - dù là nhập tịch, trở lại quốc tịch hay theo diện đặc biệt - vẫn là một quy trình pháp lý có kiểm soát. Lịch sử cư trú, tình trạng pháp lý và mức độ gắn kết với Việt Nam đều là những yếu tố quan trọng trong quá trình xét duyệt.

Hiểu rõ vị trí pháp lý của mình trước khi bắt đầu là điều cần thiết.

5. Kết luận

Chính sách quốc tịch của Việt Nam đang phát triển theo xu hướng toàn cầu và phù hợp với nhu cầu phát triển dài hạn của đất nước. Đối với những đối tượng phù hợp, sự thay đổi này mở ra những cơ hội thực sự. Tuy nhiên, để tận dụng được các cơ hội đó, cần có sự hiểu biết rõ ràng về khung pháp lý cũng như đánh giá thực tế về tình hình cá nhân.